Satranç 365

Satrançta iki kişinin biribirlerine karşı birden fazla oyun oynamasına maç denir. En meşhuru dünya şampiyonluğu maçı olsa da dünya şampiyonu unvanı haricinde de sayısız maç yapılmıştır. Bu format iki oyuncu arasında sadece kimin daha iyi olduğunu anlamak veya kör bir rekabeti sonuca bağlamak için değil aynı zamanda satrançlarını geliştirmek, oyunu daha derin bir seviyeden anlamak için de yapılır. Daha sonradan ilk dünya şampiyonluğu maçı kabul edilecek maç dahil, onun öncesinde ve sonrasında günümüze kadar yapılan sayısız maç bunları teyit eder. Aynı rakibe karşı peşpeşe oynamak hem rakip üzerine hem oyuna dair hem de kendiniz hakkında yeni bilgiler edinmenizi mümkün kılar. Mesela, GM Hikaru Nakamura, 2010 yılında Moskova GM Carlsen ile yaptığı gayrıresmi yıldırım maçının ikisi arasındaki rekabette rakibine kendisini anlaması için çok büyük bir imkan sağladığını ve bu sayede kendisini ele verdiğini çeşitli röportajlarda dile getirmişti. Düşünün, bir kişiyle farklı açılışlarda ardı ardına oyunlar oynuyorsunuz. Farklı pozisyon tiplerinde, avantajı elinde tuttuğunda veya savunmada kaldığında, oyunsonunda vs. oyunun farklı vechelerinde rakibinizin nasıl oynadığı üzerinden bir portre inşa ediyorsunuz. İnşa ettiğiniz bu portreye karşı ise nasıl oynayacağınız sizin karakterinizi gösteriyor. Dolayısıyla rakibi anlamaya çalışırken kendiniz de değişiyorsunuz. Tüm bu deneyim ise rakibinizi, satrancı ve kendinizi daha farklı bir şekilde anlama imkanı veriyor. Genç yetenek GM Ediz Gürel ise Hollandalı GM Jorden van Foreest’e karşı yaptığı maçı incelemeye geçmeden önce maçla ilgili bilgileri vermekte fayda var.

Maç farklı formatlarda toplamda 12 oyun üzerinden yapıldı. Klasik tempoda 6, hızlı tempoda 2 Freestyle formatında oyun ve 4 tane de yıldırım oyunu oynandı. FIDE rating hesaplamalarına sadece klasik oyunlar dahil edildi. Klasik oyunlardaki zaman temposu 40 hamle için 90 dakika, sonrasında 30 dakika ve ilk hamleden itibaren hamle başına 30 saniye eklemeli olarak gerçekleşti. Maçtaki farklı formatların puanları değişkendi. Klasik oyunlar 3 puan, hızlı oyunlar 2 ve yıldırım partileri ise 1 puan üzerinden hesap edilmiştir.

11 Şubat’dan 17 Şubat 2026’ya kadar süren maç Ankara düzenlendi ve kazanana 1.500, kaybedene 1.000 EUR olarak şekilde toplamda 2.500 EUR ödül verildi.

Ülkemizde GM Ediz Gürel tanındığından ötürü herhangi bir açıklamaya ihtiyaç duymasa da rakibi GM Jorden van Foreest pek tanınmıyor. Öncelikle GM van Foreest şu anda  2705 elo puanıyla dünya 30.su olsa da zirvesinde 2715 puana ve dünya 26.cılığına kadar uzanmıştır. Fakat kanımca bu istatistikler oyuncunun kuvvetine dair az bilgi vermektedir. 2021 yılında düzenlenen Tata Steel Turnuvası’nın Ustalar Kategorisi’nde GM Magnus Carlsen, GM Fabiano Caruana, GM Anish Giri, GM Maxime Vachier-Lagrave’ın önünde şampiyon olmayı başarmış, açılışlardaki orijinal fikirleriyle bir teorisyen olarak ismini şöhretlendirmiş ve tüm bunlar ile kuvveti neticesinde sekondant olarak Carlsen’in takımında yer almayı başarmış çok önemli bir oyuncudur. Göz alıcı bu başarılarına rağmen 2715’i geçememiş olması da kendisinin bir satranççı olarak dengesiz olduğuna işaret etmektedir. Ayrıca, burada belirtilmesi gereken noktalardan bir tanesi de Jorden’in mensubu olduğu van Foreest ailesinin inanılmaz satranç geleneğidir. GM Anish Giri’nin arkasından Hollanda iki numarası olmasının yanında epey köklü bir satranç ailesinden geliyor oluşu onu adeta bir satranç aristokratı kılıyor. Büyük-büyük dedesi Arnold van Foreest ile onun kardeşi Dirk van Foreest’in ikisinin de üçer tane Hollanda Şampiyonluğu (Arnold için 1889, 1893 ve 1902; Dirk için 1885, 1886 ve 1887 yıllarında) aileden gelen satranççılığı vurgulaması açısından hem çarpıcı hem de açıklayıcıdır. GM Jorden van Foreest’in erkek kardeşi Lucas van Foreest de GM olmuşken, kız kardeşi Machteld van Foreest ise 2367’lik ve iki kere Hollanda kadınlar şampiyonu olmuş bir Kadın Büyükustadır. Aileden gelen satranççılığın belki de dünyadaki en büyük örneği olan GM Jorden van Foreest’in diğer aile mensupları da satarncın farklı dallarının içindedir.

 

Gerçekten ilginç ve kuvvetli bir oyuncuyla maç yapan yıldızımız GM Ediz Gürel maçın klasik kısmını, yukarıda açıkladığımız puanlamaya göre 13,5 – 4,5’a;

 

Freestyle karşılaşmasını 1,5 – 0,5;

 

ve yıldırımı 3 – 1 kaybetti.

 

Bu oyunlardan sayın Baran Demir’in sizler için analiz ettiği oyuna geçebiliriz.

GM Ediz Gürel (2645) vs GM Jorden Van Foreest (2705) – Klasik Oyunlar : 2

1.e4 c5 2.Af3 d6 3.d4 cxd4 4.Axd4 Af6 5.Ac3 Ac6 (D)

Jorden, Sicilya Savunması’nda genellikle tercih ettiği Najdorf Varyantı yerine bu kez Richter–Rauzer Varyantı’nı seçti

6.Fg5 (D)

 

Ediz ise bu varyantta, keskin devam yollarına izin veren ve en çok tercih edilen ana hamleyi seçti. Ediz’in bu varyanta son derece hâkim olduğunu ise önceki oyunlarından biliyoruz.

6…Fd7 7.Axc6 (D)

Ediz, en çok tercih edilen 7.Vd2 hamlesi yerine daha az oynanan (online veritabanlarında beşinci sırada yer alan) seçeneğe yöneldi. Bu tercihle ilk kez, Goa’da düzenlenen 2025 FIDE Dünya Kupası’nda GM Pentala Harikrishna ile GM Jose Eduardo Martinez Alcantara arasında oynanan oyunda karşılaşmıştım. Oyunun analizini incelemek için tıklayınız.

7…bxc6

Doğal görünen 7…Fxc6 hamlesine karşı Beyaz, 8.Fxf6 gxf6 9.Fb5 devam yoluyla rakibin fil çiftinden kurtulmayı hedefler ve sağlam piyon yapısıyla pozisyonda uzun vadeli bir üstünlük arar.

Bu varyantla ilgili olarak GM Shamsiddin Vokhidov’un öğretici oyununu sizlerle paylaşmak istiyorum. Oyuna ulaşmak için tıklayınız.

8.Fc4 h6 9.Fxf6 exf6 (D)

Siyah, hızlı bir şekilde filini gelişip …0-0 atmak istiyor. 9…gxf6 10.Vh5 e6 11.0-0-0 (D) varyantı da Siyah için oldukça zor görünüyor. Bu varyant ile ilgili örnek bir oyun incelemek için tıklayınız.

10.Vh5 g6 11.Ve2 (D)

Ediz, oldukça zekice bir kararla tempo kaybetmeyi göze alarak rakibinin şah kanadındaki zayıflıkların sayısını artırdı. Siyah’ın f8 filinin e7 karesinde bulunması gerektiğini, d6 ve f6’daki zayıf piyonlardan anlıyoruz.

Bu konumu incelerken aklıma şu prensip geldi: “Stratejik olarak tahtadaki en güçlü taş, rakipte bulunmayan fildir.” Siyah, bu stratejik taşa sahip olabilmek adına açılışta piyon yapısını zayıflatmayı kabul etti. Ancak siyah kareli filin bu denli pasif kalması, işlerin Siyah için daha açılış aşamasında ne kadar problemli hâle geldiğini açıkça gösteriyor.

11…Fe7 12. 0-0-0 h5N (D)

Süreye de baktığımızda, Jorden’in bu konumu analiz ettiğini anlayabiliyoruz. Nitekim bu hamle daha önce hiç oynanmamıştı; dolayısıyla önemli bir yenilik niteliği taşıyor. Jorden’in temel fikri ise …Şf8-g7 manevrasını yaptıktan sonra …h4-h3 ile şah kanadından alan kazanmaya çalışmaktı.

13.h3 Şf8 14.g4 (D)

Ediz, prensipli oyununa devam ederek ters kanatta (şah kanadında) atağa başladı.

14…f5? (D)

Jorden’den 21 dakikalık düşünmenin ardından inanılmaz bir hata geldi. Açıkçası şahların ters kanatlarda konumlandığı bu tip yapılarda 14…Vb6 (D) hamlesi çok daha mantıklı görünüyordu. Temel fikir ise …Şg7 ve …Kab8 ile gelişimi tamamlayarak yarı açık b dikeyinde karşı oyun aramaktı.

15.gxf5 gxf5 16.Şb1 (D)

Ediz’den yine çok zekice bir hamle! Bu sayede Siyah’ın …Fg5+ ve …Ve7 fikirleriyle konumunu ilerletmesini engelledi.

16…Va5 17.Khg1 Kd8?! (D)

Siyah’ın temel fikri, …fxe4 alışının ardından …d5 sürerek konumu dengelemeye çalışmaktı. Peki, kale a8’deyken Siyah bu planı uygulamayı deneseydi ne olurdu?

Bu sorunun cevabı 17…fxe4 18.Vxe4 d5 19.Axd5! cxd5 20.Kxd5 Va4 21.Kxd7 Vxd7 22.Vxa8+ (D) varyantında gizliydi.

18.f4 (D)

Ediz, vezirini atağa dâhil etmek için 2. yatayı boşaltan kritik bir hamle yaptı.

18…Fe8 19.Kde1 Fh4 20.Vg2! (D)

“Bir saldırı karşısında ilk düşünmeniz gereken şey, karşı saldırı olmalıdır.”

20…Ff6 (D)

Jorden, 20…Fxe1 (D) ile kaliteyi neden kazanmadı?

Çünkü 21.Vg7+ Şe7 22.Kxe1 (22.Vh8? Fxc3! 23.Vxc3 Vxc3 24.bxc3 fxe4 -+) Vc5 23.exf5+ Şd7 24.Fb3 (D) varyantının ardından oyun çok daha hızlı bir şekilde sonuçlanırdı.

21.e5! (D)

Ediz’den mükemmel bir piyon fedası geldi. Bu fedanın amacı e dikeyini açıp, rakip şahın kaçışını engellemek.

21…dxe5 22.fxe5 Fxe5 23.Ad5!! (D)

Bu hamlenin bu kadar güçlü olmasının nedeni, Kxe5 ile Siyah’ın konumunu ayakta tutan siyah kareli filini ortadan kaldırma fikrine dayanmasıydı.

23…Kxd5 24.Fxd5 Vc7?! (D)

Jorden için işler artık oldukça umutsuzdu. Bilgisayar analizlerinin önerdiği 24…Vxd5 25.Vxd5 cxd5 26.Kxe5 Kh6 27.Kxd5 Kf6 28.Kg5 f4 29.Kdf5 Ke6 30.Şc1 Ke1+ 31.Şd2 Kf1 32.Kxh5 (D) varyantı ise kaçınılmaz sonu yalnızca biraz daha geciktirirdi.

25.Fb3 Fd4 26.Kgf1 f4 27.Vh2 Kg8 28.Vxf4 Vxf4 29.Kxf4 (D)

29…Kg1 30.Kxg1 Fxg1 31.Kf5 (D)

31…h4 32.Kf4 Fe3 33.Kxh4 (D)

Ediz, rakibinin zayıf h piyonunu düşürerek, kuvvetli bir h geçeri elde etti.

33…f5 34.Kh8+ Şe7 35.Fc4 (D)

Mükemmel bir fikir! Ediz, filini e2 karesine koyarak h geçerini 5. yataya kadar getirmek istedi. Bu sayede artık kalesi h geçerini korumak zorunda kalmayacaktı ve serbest bir şekilde hareket edebilecekti.

35…f4 36.Fe2 Ff7 37.h4 Fd5 38.h5 Fd4 (D)

Eğer ki Jorden, 38…f3 (D) hamlesini tercih etseydi.

39.Fxf3 Fxf3 40.h6 Şf7 (40…Fd4 41.Kb8 Fe4 42.h2 Fxh7 43.Kb7+ Şd6 44.Kxh7+-) 41.h7 Şg7 42.Ke8 (D) varyantının ardından da Siyah yine kaybederdi.

39.Kb8 Şh7 40.Kb7+ Şf6 41.h6 f3 42.h7 (D) 1-0

Ediz’den baştan sona kusursuz bir performans ve hak edilmiş bir galibiyet.