Satranç 365

Son iki tura girerken maçta eşitlik vardı. Gukesh’in maçın klasik oyunlarındaki son beyazıyla hangi açılışı tercih edeceği, stratejisinin ne olacağı merak konusuydu. Aynı şekilde Dünya Şampiyonunun da stratejisi merak ediliyordu. Genç rakibine göre daha kuvvetli olduğu varsayılan rapid ve yıldırım eşitlik bozma maçlarına gitmek için mi uğraşacaktı yoksa maçı klasik formatta bitirmeyi mi deneyecekti?

               13. Oyun

Gukesh 1.e4’ü tercih etti. Maça iyi hazırlanmış olduğunu her fırsatta gösteren Gukesh maçtaki beyazlarında 1.e4, 1.d4 ve 1.Af3 hamleleriyle bu hazırlığını göstermeye çalıştı. Ding 1…e6 ile tekrardan Fransız açılışını tercih etti. İlk oyunda aldığı galibiyetteki tercihini yenileyen Ding’e karşı Gukesh ve ekibi şüphesiz ki hazırlanmış olmalıydı.

2.d4 d5 3.Ac3 Af6 4.e5 Afd7 5. Ace2  Birinci oyundaki hamle sırasını ilk bozan Gukesh oldu. Oyun 5.f4 c5 6.Ace2 şeklinde ilerlemişti.

Fransız açılışının 4.e5 hamlesiyle girilen Steinitz Varyantı’nda ilk oyundaki 5.f4 yerine 5.Ace2 farklı bir yapıya doğru gider. Beyazlar f4 sürmeyerek o kareyi atıyla değerlendirmek üzere boş bırakıyor. 5…c5 6.c3 Ac6 7.a3 çok ender rastlanan bir hamle. Ancak Gukesh’in hızı ve maçtaki genel performansından ötürü hala hazırlığında olduğunu tahmin edebiliriz. Fakat aynı şeyi Ding için söylemek zor. Beyazın 7.a3 hamlesine karşı 17 dakika düşünen Ding 7…Fe7 oynadı. Hala hazırlığında olduğu anlaşılan Gukesh hiç vakit kaybetmeden gelişimine devam etti: 8.Fe3. Yaklaşık 40 dakikalık bir düşünmeden sonra Ding 8…Ab6 hamlesini oynadı.

Ding atını 7.a3 ile zayıflayan beyaz karelere doğru götürmeye çalışıyor. Beyazın e2’deki atı filinin önünü kapatıp c4 karesinin kontrolünü engelliyor. Ancak beyaz atını f4 karesine gitmek için e2’ye gelmişti: 9.Af4. Teorik sulardan çıktığımız ve ihtimallerle dolu bu pozisyonda Ding 9…Fd7 veya 9…0-0 ile oyuna devam edebilecekken oyunu çok daha forse eden bir sekansı tercih etti: 9…cxd4 10.cxd4 Ac4 11.Fxc4 dxc4.

Yaşanan kırışmalardan sonra beyaz değerli filinden oldu. Fakat merkezdeki kontrolü ve alan avantajı beyazın pozisyonundaki artılardan. Buna karşılık siyahlar vezir kanadında güzel bir üçe iki piyon üstünlüğü elde etmiş oldu. Fransız açılışında siyahların kötü şöhretli beyaz fili bu kırışmalardan yararlanma fırsatı elde etmişse de bu fili geliştirmek için hala birkaç hamleye ihtiyaç var. Gukesh süratli bir şekilde 11.Age2 ile devam etti. Beyazlar b1’deki atı f4’e g1’deki atı ise c3’e doğru gidecek, vezirini g4’e, roktan sonraysa kalelerini c-d-e hatlarından ikisine gelerek taşlarını çok harmonik bir şekilde geliştirmeyi planlıyor. Siyahlar içinse oyun o kadar da kolay değil. Rakibin merkezine f6 veya f5 hamleleriyle saldırabilir, vezirin hangi karede daha iyi olacağı belli değil. Bu gibi birbirleri arasındaki farkın anlaşılması zor olan pozisyonları oynamanın pratik zorluğu vardır. Beyazlar az önce bahsettiğimiz gelişim hamlelerini yaptıktan sonra erişilen pozisyonda siyahların bir karar vermesi gerekiyordu.

Vg4 fikriyle yakından ilgili olan 15.Ah5 hamlesi ilk görüştekinden daha tehlikelidir. Siyahların basitçe 15…Fb7 hamlesi 16.Vg4’ten sonra şah kanadını zayıflatmasına sebep olacaktı. Siyahlar 16…g6 ile matı engellemeye çalıştığında basit ama etkili 17.Kad1 hamlesiyle beyazlar zayıflayan siyah kareleri gerek siyah filiyle gerekse de c3’teki atın e4 üzerinden f6’ya girmesiyle kullanmayı planlıyordu. Beyazın avantajı kazanca oldukça yakındır.

Ding 15…f5 ile Vg4 fikrini kesmeyi denedi. 16.exf6 Fxf6 17.Vf3 Ve8 hamlelerinden sonra ilginç bir konum ortaya çıkmış oldu. Siyahın izole kalan e6 piyonu, c8’deki gelişememiş fil ve taşların uyumsuzluğu beyazı avantajlı kılan ögelerden. Ancak Gukesh’in tercih ettiği 17.Vf3 en iyi devamyolu değil.

17.Vf3 yerine 17.Axf6+ Vxf6 18.d5! hamlesi beyazın avantajını arttıran devamyoluydu. Oyundaki varyanttan sonra pozisyon yine beyaza daha kolay olsa da siyahlar doğru oyunla eşitliğe götürebilir. 17…Ve8 18.Axf6+ Kxf6 19.Ve2 Vg6 20.f3 Kf8 21.Kad1 Ae7 hamleleriyle siyah taşlarını daha iyi karelere gitmeye çalışıyordu. Özellikle de atını d5 karesine gelip pozisyonunu sağlamlaştırmayı hedefliyordu.

Gukesh rakibinin çok doğru olmayan 21…Ae7 hamlesinden sonra eline geçen fırsatı 22.Ff4 hamlesiyle değerlendirmeye başladı. Siyahların 22…Kxf4’üne karşı 23.Ve5 oyunu anında bitirirdi. Gukesh bu küçük kombinezonla filinin pozisyonunu geliştirmiş oldu.

Siyahın taşları adeta birbirlerine girmiş, fil hala c8’de ve kendisine iyi bir kare bulamamış durumda. Yukarıdaki konumda Gukesh çok az bir süre harcadıktan sonra çoğu insanı şaşırtan 25.Fxe7 hamlesini yaptı. Tüm taşların gelişimini sağlayan 25.Kfe1 hamlesi yavaş gözükmesine rağmen siyahın karşılığında yapabileceği fazla bir şey olmamasından ötürü daha iyiydi. Beyazlar olası 25…Af5 hamlesine 26.Fc5 ile pozisyondaki kontrolünü koruyabilirdi. Gukesh’in 25.Fxe7 hamlesini oynamasının sebebi belki de oyunda 29. hamlede erişilen pozisyonu lehine olarak değerlendirmesiydi.

Siyah taşlar hala koordinasyonsuzluktan muzdaripse de pozisyonu doğru oyunla savunabiliyor. 29…Ke8. 29…Fd7’ye karşı beyazın kuvvetli 30.Ad5 cevabı vardı. 29…Kbc7 gibi bir hamle ise sekizinci yataya inen beyaz kaleyle (30.Kd8) birlikte pozisyonun yavaş yavaş çökmesine yol açardı.

Gukesh oyuna 30.Kde1 ile devam etti. 30…Vxe1 hamlesi bilgisayarın ilk tercihiyken zaman sıkışmasında insanın böyle bir materyal dengesizliğe girmek istememesi çok doğaldır. Ding’in tercihi olan 30…Vf7 en doğru hamle olmamasına rağmen daha insanca. 30…Vf7 hamlesinden sonra oluşan kritik pozisyonda Gukesh 31.Ae4 ile devam etti. Fakat bundan daha kuvvetli olan hamle ise önce 31.Kxe8+ Vxe8 sonra aynı fikirle 32.Ae4’tü.

Sonrasında doğru savunmayı yapmayı başaran Ding, 40. hamleyi aşınca elde ettiği ekstra zamanla daha da rahatladı. İlk önce birer kale değişen taraflar daha sonra atla fili değişince ortaya çıkan vezir-kale finali hiçbir zaman eşitlikten çok uzaklaşmadı. Gukesh vezir kanadındaki siyah piyonları toplarken vezir değişmek zorunda kaldığı için şah kanadında üçe iki piyonlarla bir kale finaline gidildi. Ding bu basit berabereyi yapmakta zorlanmayınca Dünya Şampiyonluğu Maçının son oyununa geri sayım başlamış oldu.

               14. Oyun

Açılış tercihleri her oyunda olduğu gibi bu oyunda da merak konusuydu. Bu sefer avantajı beyaz taşlara sahip olduğu için elinde tutan Ding’in izleyeceği strateji merak konusuyken satranç camiasındaki genel kanaat muhtemelen hiç olmadığı kadar Ding lehine dönmüştü.

1.Af3. Ding açılış safhasını esnek bırakmak istiyor. Siyahlarla Gukesh pasif oynamak yerine rakibinin esnek oyununa karşı merkezi almayı tercih ediyor.

Tersten bir Grünfeld yapısı. Normalde siyahların tercih ettiği bu yapıyı beyazlar oynuyor.

 

6…Age7. Gukesh tarafından bir kez daha hızlı bir şekilde oynanmış ve daha önce pek görülmeyen bir hamle. Üstelik bu hamle doğal da gözükmüyor. Siyah filin önünü kapıyor. Tüm bu özellikler hamlenin Gukesh’in hazırlığının bir parçası olduğunu gösteriyor. Oyun 7.c4 Axd4 8.Vxd4 Ac6 9.Vd1 d4 10.e3 Fc5 ile devam etti.

Burada beyaz 11.a3 ile ilginç pozisyonlara doğru gidebilirdi. Siyahı ya 11…a5 sürmeye kışkırtıp daha sonra bir şekilde b5 karesini elde etmeye çalışabilir veya 11...dxe3 12.fxe3 Vxd1 13.Kxd1’den sonra b3-Fb2 ile çok daha çift taraflı ve karışık bir oyuna gidebilirdi. Ancak bunun yerine daha basit olan 11.exd4 hamlesini tercih etti. 11…Fxd4’ten sonra ise beyaz atını b5 karesine gidip filini de b2’den gelişmeye karar verdi.

Beyazın g2’deki güçlü fili kendisine minimal de olsa bir avantaj sağlıyor. Ancak Gukesh burada kendi pozisyonu geliştirecek cesur Fd4-e5 fikriyle geldi: 15…Fd4. Hem vezir değişimini engelliyor, hem filini daha iyi bir yere geliyor hem de ileride beyaz filine de yer açmış oluyor.

18.Ad5 hamlesine karşı Gukesh yine oldukça cesur bir hamleyi doğru bir şekilde hesap ettikten sonra oynuyor: 18…b5. Beyazın g2’deki canavar filine rağmen h1-a8 diyagonalini açıp rakibin d5’teki kontrolünü zayıflatmaya çalışan bu hamle, beyazlar açısından rahatsız edici olmalı. Üstelik beyazlar atını herhangi bir yere açarak bu sürüşü cezalandıramıyor.

Ding’in buna cevabı ise sadeleştirme oldu. Oyundaki taş değişimlerini zorunlu kılan 19.cxb5 axb5 20.Af4 exf4 21.Fxc6 Fxb2 22.Vxb2 hamleleri Çinli Dünya Şampiyonunun beraberliği hedeflediğini gösteren bir işaretti.

Ding berabereyi gözüne kestirmiş ve eşitliği de yakalamışken Gukesh konum elverdiğince rakibe zorluk çıkartmaya çalışan bir şekilde oynuyordu. Kırışmalardan sonra rakibin vezir kanadını durdurup a2’de potansiyel bir zayıflık yaratmaya çalışmak amacıyla 25…b4’ü tercih etti.

Ding’in buna da cevabı oldukça direkt oldu. 26.a4 hamlesiyle birlikte b3’te zayıf piyonuyla kalmak ve bunun karşılığında değişeceği taşlarla birlikte şah kanadındaki üçe iki kalacak piyon yapısını savunacağı bir oyunsonuna gitmeye çalışıyordu. Ancak elindeki eşit konumu berabereye götürmek için bu kadar taviz vermesi biraz şaşırtıcıydı. Ding adeta beraberliği zorlayıp pozisyondaki en iyi hamleleri yapmaktansa en hızlı berabereye gideceğini düşündüğü hamleleri yapıyordu.

Ding b3’te bıraktığı zayıf piyonu vezir değişmek karşılığında vermek için 28.Vd4 hamlesini oynadı. 18 yaşındaki Hintli bir genç, çok değil bundan iki sene evvel dünya 2 numarası olmuş Dünya Şampiyonuna karşı siyah taşlarla basit bir şekilde 28…Vxd4 alıp b3 piyonunu da yedikten sonra berabere teklif edebilirdi. Ama Gukesh hedefinin ne olduğunu ve ona ulaşmak için sonuna kadar deneyeceğini 28…Vb5 hamlesiyle gösterdi. Objektif olarak eşit olan konumda bilgisayarın 28…Vxd4 hamlesinden hiçbir farkının olmadığını düşündüğü bu hamle oyuncunun karakterini gösteren hamlelerden biridir. Beyazın 29.b4 hamlesinden sonra piyonu alıp veziri değişmesine rağmen, yani oyunun beyazın istediği şekilde akmış olmasına rağmen 28…Vb5 hamlesi Gukesh’in rakibine ve izleyenlere ama daha da önemlisi kendisine verdiği bir mesajdı. Siyahın piyon önde olduğu kale-fil finaline girildiğinde Gukesh’in bu avantajını, pozisyon objektif olarak eşit olsa da sonuna kadar kullanacağına dair bir şüphe yoktu.

Beyazların taşlardan birini değişmesi bu oyunsonunu berabere yapmasını epey kolaylaştıracaktı. İster filleri değişip kale oyunsonuna kalsınlar isterlerse de kaleleri değişip fil oyunsonuna kalsınlar, beyazın bu oyunsonlarını berabere yapma ihtimali ve kolaylığı çok artmış olacaktı. Ancak hem filin hem kalelerin değişildiği durumlar ise bu değişimlerin nasıl yapıldığına bağlı olmakla birlikte genellikle siyahların lehine olacaktı. Siyahın kaybetme olasılığının hiç olmadığı, iki sonuçlu bu oyunsonunu siyahlar sonsuza kadar zorlamaya çalışabilir. Bu yüzden Gukesh 33…Ff5 hamlesiyle fil değişmeyi reddetti.

Gukesh zorlamaya çalışırken Ding ise gayet iyi bir şekilde savunuyordu. Hatta bir piyonu değişmeyi bile başarmıştı.

Beyazın şahı ikinci yataydan kesik yemiş olmasına rağmen siyah ne zaman şahını yaklaştırmaya çalışsa b hattındaki kale tarafından şah çekiliyordu. Dahası, Ding’in süresinde de alarm verecek bir azalma yoktu.

Bu pozisyonda siyah Fa2-b1-e4 ile e4 karesinden filleri değişip daha sonra elde edeceği e geçeriyle beyazın başını ağrıtmayı planlıyordu. Beyazın şahının sıkışık durumu biraz rahatsız edici olsa da beyaz kalesini dördüncü yatayda tutarak savunmaya devam edebilirdi. Mesela siyah yukarıdaki fikri uygulamaya kalkışırsa 55.Ka4 Fa2 56.Fc6 Fb1 57.Ka5+ Şd4 58.Kb5’ten sonra kaleleri değişmek zorunda kalacaktı. Ding bu şekilde savunma yapmaya devam etmektense pozisyonu forse ederek, yani beraberliği zorlayarak, ilk bakışta oldukça normal gözüken fakat aslında korkunç bir hata olan 55.Kf2?? hamlesini oynadı. Tüm izleyenlere çığlık attıran bu hamlenin ne büyük bir hata olduğunu taraflar hemen anladılar. Artık 55…Kxf2 56.Şxf2 hamlelerinden sonra siyahın 56…Fd5 hamlesi beyazın a8’deki filini hapsettiği için fil değişimini zorunlu kılıyordu. 57.Şe3 Şe5 hamlelerinden sonraki piyon oyunsonu ise beyaz açısından ümitsiz. Siyahlar opozisyonu aldığı için rahatça içeri girip g3 piyonunu toplayacak, oyunu ve maçı kazancaktı. Ve 2024 Dünya Satranç Şampiyonluğunun kaderi son oyunun son hamlelerinde bu şekilde belli oldu.

Dünya Satranç Şampiyonaları, satrancın zirvesinin unvan maçıdır. Tam da bu yüzden en ağır psikolojik mücadelelere sahne olur. Bu sebeple Dünya Şampiyonalarında büyük hataların olduğu oyunlara sanıldığından daha fazla rastlanır. Bu maça giderken Ding’in kötü formu, kendisi dahil herkes tarafından biliniyordu. Fakat Dünya Satranç Şampiyonluğunun sonuncu klasik karşılaşmasında berabereye ramak kalmışken, son hamlelerinde böyle bir hata yapılması formsuzluğun ötesinde bir şey olmalı. Ding, unvanı aldığı ilk günden beri dünyayı adeta unvanı hak eden Ding’e hasret bıraktı. İlk başta satranç oynamayıp etrafta görünmezken daha sonra formsuzluğuyla ön plana çıktı. Maça giderken kendisine şans verenlerin sayısı epey azdı. Tüm bunlara rağmen basın toplantısında dediği gibi kendi satrancı açısından senenin en iyi turnuvasını oynamış oldu. Bu performans ona tam yetecek, kendini daha rahat hissedeceği rapid kısma atacakken unvanına mal olacak böylesi bir hatayı yapmasında oyunun önceki safhasına da yansımış olan psikolojik etmenler olmalı. Büyükusta Jonathan Rowson’ın da dediği gibi “Ding bir savaşçı-şair, ama içinde küçük de olsa bir parçanın maçı kaybetmesini istediğine inanıyorum.” Dünya Şampiyonluğu tacının dikenlerini ve ağırlığını en başından beri hisseden ve bize de hissettiren Ding’in tacı devretmesi umarız onu hafifletip eski Ding’in yükselmesine vesile olacaktır.

 

Yeni Şampiyon Gukesh ise masa başında yaşadığı duygulu anlarla, onu görmeye alışık olduğumuz konsantre, odaklı ve hedefe kitlenmiş halinden muzaffer bir şampiyon olarak çıktı. Basın toplantısında rakibine saygıda kusur etmeyen Gukesh, Ding’in onun gözünde gerçek bir dünya şampiyonu olduğunu söyleyip ayakta alkışladı. 18 yaşındaki Gukesh sadece Hint satrancında değil, dünya satrancında da Carlsen jenerasyonundan sonra yeni jenerasyonun ilk Dünya Şampiyonu olarak taçlandı.

Bu Dünya Şampiyonluğuyla birlikte unvan Vishy, sir'den sonra Hindistan'a dönmüş oldu. Olimpiyatlardaki çifte altınla birleşince Hindistan, Sovyet sonrası dönemde Treble yapan ilk satranç ülkesi olmuş oldu! Hindistan'ın satrançta yarattığı fırtınanın daha ne kadar yükseleceği merak konusu. Ancak ülkenin tek büyükustadan Treble'ye varan bu yolculuğu çalışılması gereken bir ilham kaynağı. Darısı bizim başımıza!

Fotoğrafların hepsi resmi siteden alınmıştır: https://worldchampionship.fide.com/photos