Satranç 365

25 Şubat 7 Mart tarihleri arasında Çek Cumhuriyeti’nin başkenti olan Prag’da düzenlenen satranç festivali son buldu. Nispeten yakın bir tarihte, 2019’da satranç takvimlerine giren Prag Satranç Festivali sadece Ustalar Kategorisi’nin kuvvetinden ötürü değil, birden fazla ve çok farklı kategorilerde düzenlenen satranç turnuvalarının etrafında yine satrançla ilintili aktivitelerin düzenleniyor olmasıyla festival ismini hak ediyor. En iyilerin olduğu Masters, onlara meydan okuyanların oluşturduğu Challengers ve en genç yeteneklerden oluşan Futures kategorilerinin yanında herkese açık bir Open, Prag Satranç Festivali’nde yer alan turnuvalardır.

Turnuvaların yanında Jeopolitik Satranç başlığıyla düzenlenen panelde siyaset ile satranç arasındaki benzerliklerden uluslararası siyaset konuşuldu. Alanında uzman akademisyenler ile bir satranç Büyükustası’nın kendi alanlarından katkılarıyla dinleyenleri disiplinlerarası ilginç bir paylaşım gerçekleştirildi.

Uluslararası siyaset ile satrancın arasında kurulmaya çalışan bağları daha da genişleterek satrancın tarih boyunca hayal dünyamızda kendisine nasıl bir yer bulduğu, hangi durumları veya duyguları anlatmak için başvurduğumuzu ve bize verdiği ilhamları konu alan, kısacası satranç ile edebiyat arasındaki ilişki üzerine iki Çek yazarın konferansı da festivalin dikkate değer etkinlikleri arasındaydı.

Eski satranç kitaplarının, günümüzde kullandığımız dijital saatlerin öncülleri olan mekanik satranç saatlerinin, tarihsel öneme sahip satranç eşyalarının ve özene bezene işlenmiş satranç tahta ve taşlarının satışa çıkacağı müzayede etkinliği ise sadece satranç koleksiyonerlerine değil aynı zamanda genel koleksiyonerlere hitap etti.

Birbirinden farklı ilgi alanlarına sahip insanların satranç ortak paydasında aynı havayı soluması, o havayı soluyan herkes için öğretici değilse bile ilginç olsa gerektir. Prag Satranç Festivali gibi organizasyonların bu imkanı sağlaması ve her sene daha geliştirmeye çalışması satrançseverler için büyük bir kazançtır.

Prag Satranç Festivali’nin satranç turnuvaları da etkinlikleri kadar doyurucu. 306 katılımcısıyla Açık Kategorisi festivalin en kalabalık turnuva kategorisi. Bir sürü unvanlı oyuncunun katıldığı Açık Kategoride ülkemizi IM Alparslan Işık, IM Ataberk Eren ve CM Sarp Şahin’in de aralarında olduğu 11 kişi temsil etti. IM Ataberk Eren ve IM Alparslan Işık 6,5/9 puanla sırasıyla 12 ve 15. olmayı başardılar.

Futures kategorisi “en yaşlısının” 15 yaşında olduğu ve sadece kızlardan oluşan 10 katılımcılı uluslararası bir turnuva olarak düzenlendi. Challengers ise yine 10 kişilik elit ve uluslararası bir listeye sahipti. Ancak hem rating ortalamasıyla hem de GM Ediz Gürel’in olmasıyla en göz alıcı turnuva Masters Kategorisiydi. 2706 rating ortalaması turnuvanın hakikaten çok üst bir seviyede olduğunu gösteriyor. Katılımcıların yüksek ratinglerinin yanında çoğunun iyi bir formda olması bu turnuvayı daha da heyecanlı kılan etmenler arasındaydı diyebiliriz.

 

2755 ratingiyle birlikte turnuvadaki seribaşı olan GM Wei Yi, 2024 Tata Steel Masters turnuvasını kazanmış, ratingini 2750 seviyesine çıkartmayı bilmişti. O dönemden bu yana kendisini bu seviyede tutması 25 yaşındaki Çinli’nin alışık olduğumuz agresif oyununun belli bir olgunlukla birleştiğinin bir kanıtı.

Üst seviye turnuvaların gediklilerinden olan Praggnanandhaa, Giri, Le Quang Liem ve Keymer’in yanında adeta bir meteor hızıyla satrancın tepesine doğru yükselen Aravindh Chithambaram turnuvanın dikkat çekici katılımcılarından biriydi. GM Aravindh, yükselen Hint yetenekler arasında biraz gölgede kalmış, kendine en üst seviyede yer edinmekte zorlanmış birisiyken 2024 senesinden beri 2646 ratingden bu turnuva sonundaki canlı ölçümlerde 2743’e kadar tırmandı! Bu tırmanışı Chennai Grand Masters gibi zorlu turnuvaları kazanarak yapması ayrıca etkileyici.

Çek Cumhuriyeti’nin efsane oyuncuların GM David Navara ve Amerikalı GM Sam Shankland tecrübeleri ve oyun stilleriyle satranç elitleri arasında kendilerine yer bulanlardan. Bir diğer yerel kahraman olan GM Nguyen ise Ediz’in de olduğu bu seneki Tata Steel Turnuvası’nın Challengers kategorisini kazanarak önemli bir başarıya imza atmıştı. Her katılımcının oynadığı çarpıcı örnek bir oyunun analizini merak eden okuyucular, Türk Satranç Yayıncılığının önde gelen isimlerinden FM Alper Efe Ataman’ın TSF’nin sitesinde kaleme aldığı yazısına buradan ulaşabilirler.

Hem form durumu hem de rating ortalaması bakımlarından üst düzeyde olan bu turnuvanın son katılımcısı ise genç yeteneğimiz GM Ediz Gürel’di. 2024 Ağustos itibariyle 2600 üzerine çıkan 16 yaşındaki yetenek o tarihten bu yana istikrarlı bir şekilde hem kendisini hem de ratingini geliştiriyor. Geçen seneki Prag Challengers turnuvasını 9’da 6,5 puanla tek başına birinci bitirmiş ve bir sonraki sene (2025 yani bu sene) için bir üst kategoriye yani Masters’da oynama hakkını kazanmıştı. Her ne kadar Olimpiyatlar, Avrupa Bireysel ve hatta Tata Steel Challengers Turnuvalarında kuvvetli rakiplere karşı oynamış ve önemli tecrübeler elde etmiş olsa da 2706 rating ortalamalı kapalı bir turnuvaya ilk defa katılacaktı. Bu seviyede bir turnuva büyük bir şans olduğu kadar tehlikelidir. En ufak hataların acımasızca cezalandırıldığı, kolay hiçbir oyunun olmadığı böylesi bir turnuva, satranç olarak hazır olmanın yanı sıra mental olarak da büyük bir hazırlığı gerektirir. Böyle bir mental hazırlık için de tecrübe elzemdir. GM Ediz Gürel de turnuvada önceliğinin tecrübe edinmek olduğunu, hedefinin belli bir skordan ziyade her oyunda mücadele etmek olduğunu, verdiği röportajda açık ve net bir şekilde ifade etmişti.

GM Ediz Gürel turnuvayı 4,5/9 ile 6. bitirirken gösterdiği 2715 performans, ilk turdaki kayıptan sonra mücadeleden kaçmayıp hiç yenilmeden geri kalan 8 oyunda 1 galibiyet 7 berabere ile kendisi için koymuş olduğu hedeflere ulaştığını söyleyebiliriz! 

GM Aravindh ise durdurulamaz yükselişine Prag’da da devam etti ve turnuvayı kazanarak canlı rating sıralamasında Dünya 14.lüğüne kadar yükseldi!

Bu heyecanlı turnuvanın hem Ediz için hem de turnuva açısından önemli anlarına birlikte bakalım.

GM Gürel’in turnuvası siyah taşlarla GM Sam Shankland’a karşı başladı. London açılışında e3-d4-c3 gibi sağlam bir yapıyı tercih eden Shankland, Ediz’in vezir kanadından alan kazanmasına karşılık olarak h piyonuyla siyahın şah kanadını zayıflatmak istedi.

Siyahlar temkinli bir şekilde vezir kanadını geliştirmeye devam etti. Rakibinin şah kanadındaki oyununu durduran siyahların tek ve en büyük problemi beyaz fili olarak kaldı. Beyazın küçük tehditleri siyahın piyon yapısından taviz vermesine yol açtı ve böylelikle siyahların kampında e6 ve b5 piyonları da zayıflamış oldu. İki zayıflığın üstüne bir de merkezi açmayı hedefleyen beyazlar baskıyı iyice arttırdı.

Siyahla en dirençli savunma olan 31…Kxc5 32.dxc5 Axe4 devamyolunu tercih eden Ediz, daha sonra ise beyaz vezirin c7’ye girmesiyle 7. hatta oluşan açmaz ve zayıflıkları en iyi şekilde savunmayan bir hata yapınca beyazlar bunu değerlendirmekte zorlanmadı. Turnuvaya bir mağlubiyetle başlayan Ediz’in önünde sekiz tane daha birbirinden zor oyun varken mental olarak kendisini sıkı tutması gerekiyordu.

İlk turun bir diğer heyecan verici karşılaşması ise GM Keymer ile GM Wei arasında oldu. Uzunca bir teoriden sonra son derece keskin ve dinamik bir pozisyonda kozlarını paylaşan ikili oyunu materyal dengesizliğin olduğu bir oyunsonuna götürdüler. Ancak daha zaman sıkışmasında doğru savunmayı bulamayan Çinli Büyükusta oyunu kaybetti.

İkinci turda beyaz taşlarla oyuna başlamanın rahatlığına sahip olan Ediz’in rakibi Praggnanandhaa idi. Daha önceki röportajında turnuvada oynamayı dört gözle çektiği isim sorulduğunda Hintli genç ustayı belirtmişti. İlk turdaki talihsiz mağlubiyetin ardından tahta oynaması zor olmayan, iki tarafın da taşlarını gelişip rok atabildiği beyazın e ve d piyonlarına karşılık siyahın d ve c piyonlarının değişildiği Açık Fransız varyantlarından biri oluştu. Hintli GM 15. Fxc5 hamlesine karşı 15...Vxc5 yerine piyon yapısını bozduğu ve tahtada dengesizlik yarattığı için daha riskli olan 15...bxc5 tercih etti.

Ancak Ediz, rakibinin yaratmış olduğu zayıf karelere taşlarını yerleştirip tahtada belli bir kontrolü sağlayınca Praggnanandhaa’nın berabereye doğru gidecek taş değişimlerini yapmaktan başka fazla şansı kalmamıştı.

Üçüncü turda Vietnamlı GM Le Quang Liem ile karşılaşan Ediz, ilk iki oyundan elde ettiği tecrübe ile siyahlarla olmasına rağmen cesur ve agresif oynadı. Beyazların Petrof açılışında siyahlara piyonlarını c4-d5 karelerine kadar rahatça sürmesine izin verdikten sonra elde ettiği avantajı siyahlar vezir kanadından genişleyerek daha da büyüttü. 

Avantajı elde ettikten sonra kritik pozisyonda da gerekli hesapları yapıp 20…d4 hamlesiyle feda ettiği piyon karşılığında siyahlar hem c hattında bir geçer hem de önü açık ve etkin bir fil elde etmiş oldu. Fakat açılıştan oyunortasına bu güzel oyunu galibiyete çevirmeye yakınken yaptığı bir hata ve rakibinin dirençli savunması neticesinde Ediz beraberliğe razı kalmak durumunda kaldı. 2739 ratingli rakibinin pasif açılış tercihine karşı gereği gibi agresif oynayan GM Gürel, avantajını yavaş yavaş büyüterek galibiyete kadar getirebilmiş, bitirici darbeyi hesaplarken ayağı kaymış olmasına rağmen eriştiği seviyenin sadece oyun gücü olarak değil aynı zamanda mental olarak da en üst seviyelere çıkmakta olduğunu gösterdi.

Dördüncü turda beyaz taşlarla GM Anish Giri ile karşılaşan Ediz, Sicilya açılışına karşı 3. Fb5+ Rossolimo varyantını tercih etti. Ancak GM Giri’nin de hiç risk almamasıyla pozisyonda taşlar tek açık hat olan c hattından hızlıca değişildi ve taraflar çok geçmeden beraberede anlaştılar.

GM Gürel, beşinci turda beyaz taşlarla Çek Cumhuriyetinin yaşayan en önemli oyuncularından olan GM David Navara ile oynadı. Ediz, kabul edilmiş vezir gambitini tercih etti. Zaman kullanımından iki tarafın da iyi hazırlanmış olduğu düşündürtüyordu. Teorik bir mücadelenin sonunda beyaz bir piyon alsa da siyahın aktif taşları ve çift fili onu her zaman tehlikeden uzak tuttu ve oyun berabere bitti.

Altıncı turda, turnuvanın seri başı olan Çinli GM Wei Yi ile Ediz eşleşmesi turun en beklenen eşleşmelerinden biriydi. Siyah taşlarla Sicilya’yı seçen Ediz’e karşı beyazın piyonlarını e4-c4’e dizdiği Maroczy-vari bir yapıyı tercih eden Wei Yi avantaj elde etmek için iki kanattan da piyonlarını sürdü.

 

Fakat beyazın amansızca sürdüğü piyonlarına karşı sakinliğini koruyan siyahlar önce 36…b6 ile vezir kanadından kendisine küçük ama önemli bir alan yarattı ve daha sonra a8-h1 çaprazına filini, a7-g1 çaprazına veziri koyup beyazın ilerlemiş şah kanadı piyonlarına 43…h4 hamlesiyle saldıran siyahlar inisiyatifi eline almıştı.

Çinli usta yaratıcı ve dinamik savunması sayesinde ortalığı karıştırmayı başardı. Zengin ve ihtimallerle dolu pozisyonda GM Gürel fili pahasına kalesini zayıflamış olan üçüncü yataya inerek şansını denemek istedi. Zaman sıkışmasının da etkisiyle daha fazla risk almak istemeyen rakibi doğru bir şekilde hamle tekrarına giderek oyunu berabereye götürdü.

GM Wei Yi gibi agresif ve taktik bir oyuncuya karşı Ediz’in korakor mücadeleden kaçınmayıp kendi şanslarını yaratmayı denemesi dikkatlerden kaçmadı. Oyun esnasında, Ediz’in uzun süredir antrenörü olan GM Dragan Solak’ın eşzamanlı analizini ve görüşkerini merak eden dinleyiciler Chessbase India kanalı tarafından gerçekleştirilen resmi canlı yayının sonundaki kısma buradan ulaşabilirler.

Yedinci turda bir başka Çek Cumhuriyetli 2677 ratinge sahip GM Nguyen ile karşılaşan GM Gürel, sevdiği ve iyi bildiği kırışmalı İspanyol açılışının bir varyantını tercih etti. Beyaz, inisiyatif için feda ettiği kalite kabul edilmeyince, rakibin taşlarını daha pasif karelere doğru püskürtmeye başladı.

Buradan sonra elde ettiği avantaj ve momentumu hiç bırakmayan Ediz, rakibinin dirençsiz savunmasına karşı pek zorlanmadan bitirici bir şah kanadı hücumu başlattı. Ağır avantajını nispeten karışık pozisyonlarda hata yapmadan galibiyete çevirmeyi bilen GM Gürel turnuvadaki ilk galibiyetini, 2700’lük oyuncuların 2600’lük oyuncuları yenmesindeki rahatlığa benzer bir şekilde almış olması yine takdire şayandı.

Ediz’in sekizinci turdaki rakibi ise Alman GM Vincent Keymer’di. Ediz’in siyahlarla Petrof seçimine karşı Alman büyükusta avantaj elde etmek için uğraşmışsa da siyah taşlarla rakibine geçit vermeyen Ediz oyunun hiçbir yerinde ciddi bir tehlike yaşamadan eşit bir oyunsonuna oradan da yarım puanla ayrılmayı bildi.

Dokuzuncu tura gelindiğinde ise, birincilik çekişmesinin iki Hintli arasında olacağı belli olmuştu. 8’de 5,5 puanla tek başına lider koltuğuna oturan GM Aravindh ile onu yarım puan arkadan takip eden GM Praggnanandhaa için son şans olan dokuzuncu turda GM Aravindh siyah taşlarla GM Gürel ile karşılaşacırken GM Praggnanandhaa ise siyah taşlarla GM Giri’ye karşı oynayacaktı. Genç Hintli için kazanmak gerekirken GM Aravindh için o kadar agresif olmayı gerektiren bir durum yoktu. Ediz’in Karo Kann açılışının daha sert ve agresif olarak bilinen 4.g4 varyantını tercih etmesi mücadeleye hazır olduğunun göstergelerinden biriydi. Bu açılışın siyah tarafından temel fikirlerinden biri olan c5 sürüşünü beyazın alıp daha sonra ise o piyonu 17.b4 hamlesiyle tutmasıyla oluşan pozisyonda beyazlar avantajı elde etmişti.

Beyazlar vezir kanadında bir piyon önde ve önde olduğu piyonu c3-a3-b4-c5 zinciriyle korumakta zorluk çekmeyeceğe benziyor. Benzer şekilde şah kanadındaki e5 ve g5 piyonları, yine bu açılışta klasik olan siyahın f7-f6 sürüşlerini de kesiyor. Siyahın piyonunun h7 yerine h5’te olması da herhangi bir piyon yarmasını neredeyse imkansız hale getiriyor. Piyonları ile tahtayı domine eden beyazların bir de taşlarını geliştirmek için gereken alan sahip olduğu düşünülünce iplerin beyazların elinde olduğu anlaşılıyor. Oyunda da bunun farkında olan Ediz pozisyonunu geliştirmek için çeşitli şeyler denerken aynı zamanda hamle tekrarını da bozdu. Ancak rakibin kusursuz savunması karşısında avantajını büyütme yolunu bulamayan GM Gürel, berabereye razı olmak durumunda kaldı. Siyahla olası bir badireyi ucuz atlatan GM Aravindh ise GM Praggnanandhaa’nın kaybıyla beraber rahat ve açık bir şekilde birinciliği elde etmiş oldu.

2706 rating ortalamalı kapalı bir turnuvanın ne kadar yetenekli de olsa genç ve tecrübesiz birisi için ne kadar kötü gidebileceğinin bir sınırı yoktur. Bu yüzden turnuvanın kötü geçmemesi kendi başına çok önemli bir başarıyken bunun ilk tur mağlubiyetine rağmen geri kalan sekiz turda bir galibiyet ve yedi mücadeleli berabereyle +1 skorla tamamlayacak şekilde olması GM Gürel için çok önemli bir tecrübe ve başarı olmuş oldu. Kendisini yürekten tebrik ediyor, ileriki turnuvalarda başarılar diliyoruz!